Veel mis met nieuwe aanpak asielaanvragen, ziet VluchtelingenWerk

AMSTERDAM (ANP) - De nieuwe manier waarop mensen asiel moeten aanvragen in Nederland, werkt niet goed. Dat concluderen VluchtelingenWerk Nederland (VWN) en de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN) over de procedure, die honderd dagen geleden werd ingevoerd.

Mensen die asiel willen aanvragen, moeten dat sinds juni doen door zelf hun aanvraag in te vullen op een tablet. Maar volgens de onderzoekers begrijpen ze de vragen soms niet. Ook begrijpen ze niet welke hulp ze kunnen krijgen en welke informatie ze moeten geven bij vervolggesprekken. Ze weten ook niet dat ze open mogen zijn over hun geaardheid of over trauma's, en dat ze mogen zeggen dat ze een vraag niet begrijpen.

VWN en de VAJN zien ook veel andere problemen. Asielzoekers weten soms niet dat ze een afspraak hebben met een advocaat, hebben geen vervoer, of worden vlak voor de afspraak ineens naar een andere opvang gebracht. Advocaten klagen dat ze soms pas kort van tevoren weten wanneer ze ergens moeten zijn. Bovendien krijgen de asielzoekers hun eerste juridische advies van immigratiedienst IND.

Toen het nieuwe stelsel in juni werd ingevoerd, wachtten ongeveer 54.000 mensen nog op een beslissing over hun asielverzoek dat onder het oude stelsel was ingediend. In sommige gevallen ging het om mensen die al eind 2022 of begin 2023 om asiel hadden verzocht. Bij een deel van die groep werd de aanvraag uiteindelijk afgewezen, maar VWN en de VAJN zeggen dat de IND soms een jaar niet met de asielzoekers had gesproken. Anderen kregen weliswaar een verblijfsvergunning, maar dan voor drie jaar in plaats van voor vijf jaar.

Advocaten willen die beslissingen voor de asielzoekers aanvechten. Volgens het rapport zorgt dat voor "extra werkdruk voor de advocaten en rechtbanken, maar ook voor een hoge mentale belasting" voor de asielzoekers. Tijdens de zomervakantie moesten advocaten binnen twee weken antwoord geven op vragen van de IND over asielaanvragen. Na klachten werd dat verlengd naar acht weken, maar ambtenaren van de IND zouden dat vervolgens niet te horen hebben gekregen en zouden aanvragen hebben afgewezen toen ze geen antwoord kregen.

Asieladvocaten pleiten voor een pardon voor de circa 54.000 asielzoekers die nog wachten op een besluit, "gelet op de extreem lange duur waarop zij buiten hun schuld hebben moeten wachten op een asielbesluit".